HAI HÌNH ẢNH, MỘT NGÀY

Buổi trưa, về nhà. Vừa đẩy chiếc xe gắn máy qua cửa tôi đã nghe tiếng cô người làm vừa nói chuyện với ai đó qua điện thoại vừa khóc tấm tức, giọng như sắp vỡ oà. Tôi không dám hỏi cô có chuyện gì, sợ làm cô đau thêm. Khi cô đã nguôi, hỏi ra mới biết, ở dưới quê, bên nhà chồng cô đang tìm cách chiếm đoạt miếng đất mà vợ chồng cô dành dụm bao năm trời mới có được và bây giờ, trên đó, có mộ chồng cô. Quê ở miền Tây, lấy chồng miền Đông, chồng chết vì tai nạn giao thông, chưa tới tuổi 30 mà một nách ba con, cô bị nhà chồng đuổi ra khỏi nhà (trước đó vợ chồng cô ở chung với bên nhà chồng). Lang thang kiếm sống khắp nơi, cuối cùng cô phải gửi một đứa con cho ngoại, một đứa gửi bà xơ, đứa út mới ba tuổi theo cô lên Sài Gòn ở chung với cô ở nhà tôi.

Vậy mà giờ chút của cải duy nhất còn lại là miếng đất nhỏ kề bên đất nhà chồng cũng toan bị chiếm đoạt. Tôi nghĩ Trời sao quá bất công, đời sao quá bất công và con người sao có thể ác với nhau như vậy, vì ba đứa con của cô cũng là máu mủ bên nhà chồng, đã không cưu mang giúp đỡ thì thôi, sao có thể làm ác như vậy?

Buổi chiều. Vì là một ngày nghỉ lễ cuối năm, tính mời một số bạn bè tới nhà chơi, tôi chạy xe gắn máy ra một cửa hàng thực phẩm mua ít đồ về lai rai. Mua xong, chạy xe được một đoạn, đồ đạc lỉnh kỉnh khiến tôi bị té, đồ đạc vừa mua văng xuống đường. Đang lồm cồm bò dậy dựng xe lên bỗng thấy trước mặt một cặp thanh niên nam nữ dừng xe lại. Trong khi chàng thanh niên còn đang dựng xe lên thì cô gái ngồi phía sau đã vội xuồng xe, chạy đến chỗ tôi, hỏi: “Có sao không chú?” và cúi xuống tính giúp tôi dựng xe lên. Tôi bảo “không sao” và cám ơn cô gái. Cô gái trẻ, mặt mày sáng sủa, ưa nhìn, mỉm cười rồi quay lại xe của cô. Chàng trai rồ ga, chạy tiếp. Tôi bỗng cảm thấy trong lòng dâng lên một nỗi xấu hổ. Chẳng là lâu nay, qua những gì tôi chứng kiến, qua thông tin hàng ngày trên báo chí, tôi vẫn nghĩ thanh niên bây giờ là “đồ bỏ đi” hết. Việc làm của chàng trai và cô gái đã làm cho tôi thấy mình nghĩ oan cho họ và thấy xấu hổ về ý nghĩ của chính mình.

Vậy đó, cùng trong một ngày, hai sự kiện, hai hình ảnh đến với tôi, cái đầu làm tôi thấy bầu trời chỉ một màu xám xịt, cái sau làm tôi thấy bầu trời bỗng sáng tươi. Cái nào đúng? Đâu là sự thật?

Cuối cùng thì tôi đi đến kết luận (chỉ cho riêng mình): cả hai đều đúng, cả hai đều thật. Chuyện anh em trong nhà vì tranh giành miếng đất mà từ nhau, giết nhau là chuyện có thật và có thể đọc thấy nhan nhản trên báo. Chuyện một cô bé giúp việc chưa qua tuổi thành niên giết người nhà của chủ nhà để cướp tiền, vàng và mới bị xử 18 năm cũng là chuyện có thật. Chuyện những trai thanh gái lịch vặt hoa, cướp hoa trong lễ hội hoa anh đào và lễ hội hoa Hà Nội năm kia cũng là chuyện có thật. Nhưng mà, chuyện đôi trai gái tôi gặp chiều nay khi tôi bị té xe cũng là chuyện có thật đấy thôi. Và nhiều chuyện khác nữa…

Có lẽ chúng ta đang sống trong một thời mà cái tốt, cái xấu đan xen nhau đến khó phân biệt rạch ròi. Và cái xấu nhiều khi dường như lấn lướt. Nhiều khi ta mất niềm tin, nhất là khi ta nhìn vào những người lẽ ra phải mang lại cho ta niềm tin hơn ai hết, những người có ảnh hưởng lớn đến chiều hướng phát triển của xã hội, không chỉ về vật chất mà cả về tinh thần. Nhưng thôi, dù sao đôi trai gái kia cũng đã mang lại cho tôi chút niềm tin, niềm hy vọng. Tôi hy vọng, tôi tin, không, tôi muốn tin, rằng họ sẽ đi tiếp, mãi mãi, trên con đường thiên lương của họ. Nhưng ai biết được? Xã hội có giúp họ? Những người hơn ai hết lẽ ra phải mang lại niềm tin, có giúp họ?

Ghi ở Lumbini

Ngày 27-11-2009, trong chuyến đi Ấn Độ- Nepal, tôi đến thăm đền Maya Devi (ảnh 1), nằm trong khu vườn Lumbini (Lâm Tỳ Ni) ở Nepal, mà theo sử sách là nơi Phật Thích Ca Mâu Ni ra đời cách nay 2553 năm. Bên ngoài ngôi đền, các tín đồ Phật giáo Tây Tạng giăng đầy cờ trên có in các bài kinh. Khách hành hương và du lịch đông kìn kịt. Dưới cội cây bồ đề, một nhà sư đang ngồi tham thiền nhập định (ảnh 2). Bên trong đền, giữa bệ gạch với chiếc cầu cạn để tín đồ tới viếng là nơi được tin là chỗ mà hoàng hậu Maya hạ sanh thái tử Tất Đạt Đa (hình 3). Cây vô ưu mà hoàng hậu níu lấy lúc sắp hạ sanh thái tử nay không thấy nữa.
Bên ngoài, giữa dòng người tiến về phía cửa đền, một cô gái trẻ người Âu, chân trần, tay cầm đôi giày, vừa đi vừa nhún nhảy phơi phới, nhẹ nhàng như vừa tự giải thoát khỏi chốn trầm luân. Đến bên cột đá của vua Asokha (A Dục) cạnh ngôi đền, cô quỳ xuống, đốt hương. Giữa bốn bề hương khói  cô gái trông thật thanh thoát. Tôi bấm máy ghi lại hình ảnh này mà lòng cũng thấy vui vui, nhẹ nhàng.

Thủ tướng sửa lưng Phó thủ tướng!

Tuần rồi, ông Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải, trả lời báo chí về vụ các hồ thuỷ điện miền Trung xả lũ đang khi có lũ lớn, gây thiệt hại nặng nề về sinh mạng và tài sản người dân ở hạ lưu, đã khiến dư luận, trong đó có các nhà khoa học, các chuyên gia thuỷ lợi, quan chức các địa phương liên quan, một phen thất vọng và phẫn nộ vì sự vô cảm trong giọng điệu và sự thiếu tinh thần trách nhiệm trước tính mạng, tài sản của dân của một quan chức cấp cao như ông. Nói chung, ông cho rằng các hồ thuỷ điện chẳng có tội gì cả, tất cả đều "đúng quy hoạch", vận hành đúng quy trình v.v... Có người nói, bởi trước khi lên làm phó thủ tướng ông từng phụ trách ngành điện mà! Nhưng hôm nay, Vietnamnet vừa đưa tin:

Thủ tướng yêu cầu rà soát quy hoạch thủy điện

Cập nhật lúc 20:10, Thứ Ba, 17/11/2009 (GMT+7)

Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương và các tỉnh rà soát lại quy hoạch thuỷ điện nhỏ, lập quy trình vận hành liên hồ chứa các lưu vực sông có nhà máy thủy điện.

Theo đó, Bộ TN&MT chỉ đạo Tổng cục Môi trường, Cục Quản lý tài nguyên nước, sở Tài nguyên và Môi trường tại các tỉnh có dự án thủy điện phải tăng cường kiểm tra, đảm bảo chủ đầu tư  dự án thủy điện thực hiện đúng quy định theo báo cáo tác động môi trường đã được phê duyệt.

Bộ Công Thương, UBND các tỉnh có tiềm năng phát triển thủy điện nhỏ xem xét, rà soát lại quy hoạch bậc thang thuỷ điện các dòng sông, quy hoạch phát triển thủy điện nhỏ, trong đó đánh giá tác động môi trường.

Tăng cường công tác quản lý kỹ thuật, quản lý môi trường các dự án thuỷ điện; phối hợp và hỗ trợ các chủ đầu tư tổ chức tốt công tác di dân, tái định cư, đảm bảo ổn định và phát triển lâu dài của các hộ dân bị ảnh hưởng do xây dựng các dự án thuỷ điện.

Bộ TN&MT chủ trì, phối hợp với Bộ NN&PTNT, Bộ Công Thương khẩn trương lập quy trình vận hành liên hồ chứa các lưu vực sông.

Việc sau bão số 9 và số 11, các nhà máy thủy điện miền Trung (đặc biệt thủy điện A Vương) thi nhau xả lũ khiến tình hình lũ lụt thêm căng thẳng được tranh luận trong nhiều ngày qua nhưng chưa ngã ngũ.

Nhiều ĐBQH đã gửi chất vấn đến Thủ tướng và các bộ Công Thương, Nông nghiệp & Phát triển nông thôn để làm rõ các vấn đề liên quan đến quy hoạch thủy điện và quy trình vận hành liên hồ.

Vậy là ông Thủ tướng đã sửa lưng ông Phó thủ tướng. Chỉ đạo của Thủ tướng cũng đặt nặng vai trò của Bộ Tài nguyên Môi trường trong vấn đề này: "Bộ TN&MT chỉ đạo Tổng cục Môi trường, Cục Quản lý tài nguyên nước, sở Tài nguyên và Môi trường tại các tỉnh có dự án thủy điện phải tăng cường kiểm tra, đảm bảo chủ đầu tư  dự án thủy điện thực hiện đúng quy định theo báo cáo tác động môi trường đã được phê duyệt."

Mấy tuần trước, viết cho SGTT bài "Đừng để đắc tội với mai sau" (đăng lại trên blog này), mình cũng chẳng có ý gì khác hơn thế.

Nghe như ở thời Trung cổ

BBC Vietnamese ngày 8/11/2009 đưa cái tin mà nội dung nghe như ta còn ở thời Trung cổ. (http://www.bbc.co.uk/vietnamese/world/2009/11/091107_somaliastonedeath.shtml)

Ngoại tình bị ném đá đến chết

Những người Hồi giáo cực đoan ở miền nam Somalia đã ném đá một người đàn ông vì tội ngoại tình nhưng tạm tha cho bạn gái đang mang thai với ông.

Abas Hussein Abdirahman, 33 tuổi, bị ném đá đến chết trước đám đông khoảng 300 người ở thị trấn cảng Merka.

Một viên chức của nhóm al-Shabab nói bạn gái của ông cũng sẽ bị ném đá sau khi sanh con.

Các nhóm Hồi giáo cực đoan kiểm soát phần lớn miền Nam Somalia, trong khi chính phủ được Liên Hiệp Quốc hậu thuẩn chỉ nắm quyền ở thủ đô.

Đây là lần thứ ba trong một năm qua những người Hồi giáo cực đoan áp dụng hình phạt ném đá đối với tội ngoại tình.

Quan chức của Al-Shabab, Sheikh Suldan Aala Mohamed nói ông Abdirahman đã nhận tội ngoại tình trước tòa án Hồi giáo.

Một nhân chứng kể lại cho BBC: "Ông ta la hét, máu từ đầu tuôn ra xối xả khi bị ném đá. Chừng bảy phút sau thì ông ta không còn cử động nữa.''

Phóng viên BBC ở thủ đô Mogadishu, Mohammed Olad Hassan nói nếu người bạn gái cũng bị ném đá chết thì đứa con sẽ được giao lại cho thân nhân nuôi.

Tổng thống Somalia, Sheikh Sharif Sheikh Ahmed lên án nhóm al-Shabab là làm ô uế hình ảnh của Hồi giáo khi giết người và hiếp đáp phụ nữ.

Tổng thống Sheikh Sharif Ahmed phản đối hình phạt ném đá

"Hành động của họ không phải là Hồi giáo," ông nói với một cử tọa trung dung tại buổi lễ tiến cử ủy ban hành chính mới cho thủ đô Mogadishu.

"Họ bắt phụ nữ phải mặc quần áo dày, họ nói để che đậy cơ thể cho kín đáo, nhưng chúng ta biết họ có động cơ kinh tế vì họ sản xuất loại áo quần đó và ép mọi người phải mua."

Năm ngoái một thiếu nữ 13 tuổi bị ném đá chết ở thị trấn Kismayo vì tội ngoại tình. Các tổ chức nhân quyền cáo buộc cô ta thực ra bị hãm hiếp.

Một người đàn ông khác cũng bị ném đá vì tội tương tự ở khu vực hạ Shabelle.

Tháng trước hai phụ nữ trong cùng thị trấn Merka bị ném đá chết vì tố cáo làm gián điệp.

Ông Sharif, một cựu lãnh đạo phiến quân, tuyên thệ nhậm chức tổng thống hồi đầu năm sau hòa ước do LHQ làm trung gian được ký kết.

Ông nói ông cũng muốn áp dụng luật Hồi giáo Sharia, nhưng nhóm al-Shabab nói kiểu luật của ông quá nhẹ tay.

Somalia không có chính phủ điều hành trong 18 năm qua.

Sốt ruột

“Đọc báo cáo năm 2008 và năm 2009, chúng tôi thấy có nhiều đoạn hoàn toàn trùng khớp với nhau, đều ghi ngày 19.10. Có nhiều số liệu rất đáng buồn”, một đại biểu Quốc hội nhận xét khi thảo luận báo cáo của Chính phủ về tình hình và phương hướng kinh tế xã hội tại kỳ họp đang diễn ra.

Một đại biểu khác nêu: “Nhiều việc, nhiều sự kiện nêu ra cứ giống nhau từ năm này qua năm khác. Ta phân tích cho an lòng nhau chứ thực sự chưa phải cái Quốc hội cần”.

Một đại biểu khác đặt vấn đề: nói về thành tích lo cho dân nghèo, Chính phủ khẳng định tổng số chi cho an sinh xã hội năm 2009 này ước khoảng 22.470 tỉ đồng, tăng 62% so với 2008, “nhưng khi đọc lại tài liệu năm 2008 cho thấy, bốn tháng đầu năm chi cho an sinh xã hội 16 ngàn tỉ, như vậy chỉ tăng mấy phần trăm. Rõ ràng có nhiều con số, số liệu không đúng, không chính xác”. Có đại biểu tỏ ý nghi ngờ: báo cáo Chính phủ nói “triển khai thực hiện có hiệu quả nghị quyết lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương Đảng về nông nghiệp, nông dân và nông thôn” thì làm sao có thể thực hiện trong năm 2010 được?” Một đại biểu khác phàn nàn về những con số “màu hồng” trong thành tích chống tham nhũng hoặc tỷ lệ giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo tới hơn 80% trong khi thực tế, theo ông, khác xa, và một số đại biểu còn đặt vấn đề phải xem lại hiệu quả của ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng cấp tỉnh.

Nhiều đại biểu đặt vấn đề vì sao kế hoạch tái cơ cấu kinh tế phải đợi đến năm 2011 mới triển khai mà không phải là ngay từ năm 2010, khi thách thức do suy giảm kinh tế đặt ra đã không nhanh chóng được biến thành cơ hội cơ cấu lại nền kinh tế như báo cáo của Chính phủ cũng thừa nhận, khi kinh tế trong nước và thế giới có thể vừa thoát khỏi suy giảm và giá cả hàng hoá nguyên liệu trên thế giới chưa tăng quá cao,…

Có lẽ chưa bao giờ như ở kỳ họp này, nhiều đại biểu Quốc hội lại thẳng thắn bày tỏ sự sốt ruột như vậy về một số vấn đề lớn trong nhận định tình hình và phương hướng phát triển kinh tế xã hội hiện nay và sắp tới.

Sốt ruột cũng phải, bởi lấy thí dụ vấn đề tái cơ cấu kinh tế hay chuyển đổi mô hình tăng trưởng, vấn đề đã được nhiều chuyên gia kinh tế đặt ra từ một số năm trước chứ không phải đợi đến khi kinh tế thế giới và trong nước suy giảm như hiện nay. Chỉ cần nhìn hệ số ICOR tăng đều đặn từ năm này qua năm khác trong khi ta vẫn vui mừng trước con số tăng trưởng; chỉ cần nghe nguồn than đá, nguồn dầu lửa sắp cạn kiệt, trong khi phát triển thuỷ điện ồ ạt như hiện nay dẫn đến hậu quả là rừng bị tàn phá ngày càng nhiều, lũ dữ ngày càng dữ hơn, sản xuất và đời sống nhân dân vùng hạ lưu các con sông ngày càng bất trắc hơn, và ngay cả một việc tưởng chừng đơn giản như ồ ạt móc cát dưới các lòng sông lên đem xuất khẩu cũng mang lại những hậu quả khôn lường… thì ai cũng có thể nhận thấy: mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác cạn kiệt tài nguyên, gia tăng đầu vào để đạt con số tăng trưởng cao đã đến giới hạn cuối cùng của nó. Tiếp tục tăng trưởng theo mô hình này sẽ không hứa hẹn điều gì tốt đẹp. Kinh nghiệm của nhiều quốc gia giàu tài nguyên nhưng chọn con đường phát triển sai lầm ở nhiều châu lục cũng đã chứng minh điều đó.

Vậy thì tại sao một nỗ lực thực sự nhằm tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng vẫn bị trì hoãn từ năm này sang năm khác? Tại sao nền kinh tế vẫn cứ tiếp tục tăng trưởng theo bề rộng, như một quán tính? Lực kéo nào đã kìm hãm nền kinh tế, không cho nó bước vào một giai đoạn phát triển cao hơn, chất lượng hơn? Mặt khác, chuyển đổi mô hình tăng trưởng không thể tách rời các lĩnh vực, thiết chế khác như giáo dục, bởi chính nền giáo dục chất lượng cao sẽ cung cấp cho nền kinh tế nguồn nhân lực chất lượng cao. Cùng với công nghệ, đó là cơ sở cho chất lượng tăng trưởng, cho hàm lượng chất xám cao trong mỗi sản phẩm làm ra, nhờ đó mà nền kinh tế từng bước thoát khỏi sự lệ thuộc vào việc gia tăng đầu vào và bán tài nguyên thô để tăng trưởng. Nhưng nhìn vào chất lượng nền giáo dục hiện tại, không thể không buồn.

Vì thế, để không phải tiếp tục sốt ruột qua nhiều kỳ họp nữa, các đại biểu Quốc hội đang đứng trước nhiệm vụ và thách thức tìm cho ra nguyên nhân mấu chốt của sự trì hoãn chuyển đổi mô hình tăng trưởng và mối liên hệ của nó với các thiết chế khác.