Những điều khó hiểu quanh vụ PCI

Quanh vụ scandal công ty tư vấn Nhật PCI được cho là đã hối lộ quan chức Việt Nam để giành được hợp đồng tư vấn hai dự án lớn ở TPHCM, có nhiều điều khó hiểu quanh phản ứng của phía Việt Nam. Nói “được cho là” bởi tòa án Nhật cũng như tòa án Việt Nam chưa xử những người liên quan, tuy thật ra viện công tố Nhật đã khởi tố, bắt giam những người liên quan ở PCI và những người này đã thú nhận khá nhiều vi phạm (pháp luật Nhật) cũng như khai ra tên quan chức Việt Nam mà họ nói họ đã đưa hối lộ.

Điều khó hiểu về phía Việt Nam là:

1) Cho tới nay, cơ quan điều tra vẫn chưa vào cuộc mặc dù lãnh đạo Việt Nam vẫn luôn tuyên bố coi chống tham nhũng là một ưu tiên hàng đầu và ban chỉ đạo chống tham nhũng có đủ ban bệ từ cấp trung ương tới tỉnh thành. Điều mà người dân mong đợi là mỗi khi nghe có nguồn tin báo xảy ra tham nhũng ở đâu đó, cơ quan điều tra nhanh chóng vào cuộc, còn kết quả điều tra sau đó cho thấy nghi vấn đúng hay không là chuyện khác, nhưng điều mong đợi đó đã không xảy ra. Trung ương chỉ yêu cầu TPHCM kiểm tra, báo cáo, và kết quả là Sở Kế hoạch Đầu tư và Ban quản lý dự án đại lộ Đông Tây TPHCM – chính cái ban quản lý mà người lãnh đạo của nó bị người của công ty PCI khai là nhận 820.000 USD tiền mặt trao tay để được tạo điều kiện trúng thầu – báo cáo rằng việc tổ chức đấu thầu đã diễn ra theo đúng luật pháp Việt Nam.

2) Rất nhanh chóng, ngay từ khi những thông tin về vụ này mới lộ ra trên báo chí, lãnh đạo TPHCM đã có công văn gửi trung ương đề nghị không cho báo chí nói gì về vụ này. Tại sao lãnh đạo TPHCM phải làm như vậy? Giả sử việc nhận tiền của PCI chỉ liên quan tới một vài cá nhân tầm tầm nào đó, lãnh đạo TP sẽ hoàn toàn có lợi khi để cơ quan pháp luật điều tra tới nơi tới chốn, có mất cũng chỉ mất vài người mà TP lại ghi điểm và được tiếng kiên quyết chống tham nhũng. Nhưng xét mức độ phản ứng nhanh chóng của TP trong việc đề nghị trung ương cấm báo chí nói về vụ việc, có lẽ giả định trên là sai. Một giả định khác là lãnh đạo TPHCM sợ nếu vụ này nổ lớn ra sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thi công đại lộ Đông Tây và hầm Thủ Thiêm mà TP đang rất cần. Nhưng sợ như vậy e rằng là không hiểu về cơ chế làm việc của nước ngoài: với họ, ai sai thì người ấy chịu trách nhiệm, còn công việc thì vẫn cứ phải tiến hành, không phải như ở ta, một trưởng phòng đi vắng là cả phòng tê liệt; mặt khác, dù báo chí Việt Nam không đề cập (vì không được phép), liệu có thể cấm báo chí Nhật, báo chí nước ngoài đề cập, liệu có thể bịt mắt được dân Nhật là những người đóng thuế để chính phủ của họ có tiền cho vay ODA? Thế thì vì sao lãnh đạo TP phải mau chóng đề nghị trung ương bịt miệng báo chí vậy? Một câu hỏi cho tới nay chưa có câu trả lời và có lẽ sẽ chẳng bao giờ có câu trả lời trừ phi mọi chuyện được làm sáng tỏ tới cùng.

3) Tin báo chí đưa nói là ông Hồ Xuân Sơn, thứ trưởng ngoại giao trả lời báo chí về vụ này, nhưng thực ra đọc hết bản tin nào có thấy tờ báo nào đặt câu hỏi nào? Thực chất đó là một bài viết của ông Sơn đưa cho TTXVN đăng nhưng khoác áo một cuộc trả lời báo chí. Chuyện thường tình ở xứ ta. Bản tuyên bố của ông Sơn thể hiện quan điểm của chính phủ Việt Nam về nghi vấn PCI hối lộ quan chức Việt Nam. Ở đây thôi không bàn về các nội dung khác trong tuyên bố của ông Sơn mà chỉ muốn nhấn mạnh một điều khó hiểu: là nhà ngoại giao, ông Sơn chẳng lẽ thiếu hiểu biết về thể chế chính trị và định chế báo chí của các nước phương Tây (về mặt thể chế chịnh trị Nhật cũng không khác các nước phương Tây) đến mức có thể đề nghị đại sứ Nhật tại Việt Nam và chính phủ Nhật yêu cầu báo chí Nhật thôi không đề cập đến vụ này mà đợi đến khi có kết luận cuối cùng rồi hãy đưa tin, kẻo làm tổn hạy quan hệ giữa hai nước (!?). Nhật làm gì có ban tuyên giáo và bộ thông tin “vạch lề phải cho báo chí” để ra lệnh cho báo chí làm chuyện đó. Báo chí là của tư nhân, về nguyên tắc là độc lập và chỉ chịu trách nhiệm trước độc giả (và tất nhiên cả luật pháp). Họ còn phê phán cả thủ tướng nữa là! Chưa nói như ở Mỹ (Bill Clinton) hay Pakistan gần bên ta (Musharaf), tổng thống của họ còn có thể bị quốc hội luận tội như chơi!

Bỏ công sang tư - rồi sao ?

Dư luận báo chí gần đây tỏ ra quan tâm nhiều, đôi lúc với giọng báo động, về hiện tượng hàng loạt công chức xin nghỉ việc để chuyển qua làm trong khu vực tư nhân. Trong số đó có không ít người giữ cương vị lãnh đạo của các sở, ban, ngành, là chuyên viên có năng lực, có bằng cấp. Có người đã gọi đó là sự “chảy máu chất xám”. Chưa vội bàn xem có nên gọi đó là “chảy máu chất xám” hay không khi chất xám chẳng chảy đi đâu ra ngoài Việt Nam mà chỉ dịch chuyển từ khu vực này sang khu vực khác và vẫn đóng góp cho nền kinh tế, điều đầu tiên cần xem xét là nguyên nhân và ý nghĩa của hiện tượng này.
Sau hơn 20 năm đổi mới, nền kinh tế chúng ta hiện đã là một nền kinh tế nhiều thành phần, khu vực kinh tế nhà nước không còn một mình một chợ. Khu vực kinh tế tư nhân, tuy còn bị lép vế trong việc tiếp cận các nguồn lực để phát triển, vẫn đang ngày càng lớn mạnh, hiện đóng góp đến gần 50 % tổng sản phẩm trong nước và góp phần giải quyết công ăn việc làm cho phần lớn dân số đến tuổi lao động hàng năm. Hàng tuần có hàng trăm doanh nghiệp cổ phần và tư nhân mới ra đời. Khu vực tư nhân cũng đang cần lao động có tay nghề, cần chuyên viên, cần chất xám; lại năng động hơn, sẵn sàng cạnh tranh hơn, cả trong sản xuất kinh doanh lẫn trong tuyển chọn và sử dụng nguồn nhân lực.
Trong khi đó, khu vực nhà nước, bao gồm cả cơ quan công quyền và doanh nghiệp nhà nước, một mặt hầu như không thu hút thêm lao động, mặt khác do cơ chế chính sách lại không sử dụng một cách có hiệu quả nhất nguồn nhân lực hiện có. Lương thấp, đãi ngộ không xứng đáng; ít có điều kiện được đào tạo, được thăng tiến về nghề nghiệp; môi trường làm việc thiếu sáng tạo, ít được chủ động, đó là chưa kể nạn bè phái, kèn cựa, mất đoàn kết, đấu đá nội bộ, trù dập người có năng lực và ngay thẳng trong không ít cơ quan công quyền và doanh nghiệp nhà nước khiến người trí thức, chuyên viên có lòng tự trọng phải nản lòng.
Trong bối cảnh đó, sự dịch chuyển lao động và chất xám từ khu vực công sang khu vực tư là tất yếu và lành mạnh, đem lại sự cạnh tranh trên thị trường lao động. Nó vừa có lợi cho người lao động lại vừa là động lực để các khu vực khác nhau của nền kinh tế phải tự đổi mới, tự cải tiến mới mong thu hút được người giỏi.
Tất nhiên, đó là một thách đố đối với khu vực công vốn đang trầy trật với công cuộc cải cách hành chính, cải cách và tinh giản bộ máy, nhưng đó là một sự thách đố, một sức ép cần thiết để khu vực công phải nhanh chóng thay đổi cơ chế chính sách trong công tác tổ chức nhân sự. Làm sao để bộ máy công quyền vừa gọn nhẹ vừa hiệu quả; làm sao để cơ quan công quyền không còn là nơi người ta gửi gắm con cháu không làm được việc, nơi người ta nương thân chờ thời hoặc mượn danh để chạy chọt làm ăn bên ngoài mà phải là nơi làm việc của những người có năng lực, có ý nguyện, tâm huyết phục vụ nhân dân thực sự và được trả lương tương xứng để làm việc – đó là đích đến.

"Bí cháo"

@ Tuổi Trẻ, tờ báo từng được xem là một trong những tờ đi hàng đầu trong công cuộc đổi mới. Giờ nó chỉ còn là cái bóng mờ của chính nó thời đầu đổi mới. Một cán bộ quản lý của tờ báo sáng nay nhắn tin cho biết phóng viên mất hết tinh thần, cả buổi sáng chẳng làm được việc gì cả. Chẳng là, thêm một phó tổng biên tập tờ báo vừa bị cách chức, rút thẻ nhà báo, cấm vĩnh viễn làm nghề báo. Những từ ngữ như "xã hội công bằng, dân chủ...", "nhà nước pháp quyền", "phản biện"... phải chăng chỉ là những mỹ từ? Thân phận báo chí "công cụ" là thế. "Bắt phong trần phải phong trần/ Cho thanh cao mới được phần thanh cao", chợt nhớ câu thơ Nguyễn Du.

@ Thật ngộ: Nhật, Hàn tranh chấp nhau cái đảo Dokdo (Hàn) tức Takeshima (Nhật) bé xíu, nhìn chỉ thấy toàn đá là đá thì báo chí ta đưa ào ào, còn chuyện mình - hợp tác khai thác dầu trên lãnh hải của mình, bị kẻ khác thọc gậy bánh xe, giành giật - mà vẫn phải im thin thít. Chính sách thông tin gì lạ vậy?

@ Hết hoa hậu hoàn vũ, giờ tới "sao Brazil" Ronaldinho. Tất cả đều thành tin bài "vedette" trên hầu hết các báo. Nước mình chắc thành thiên đường rồi, chẳng còn chuyện gì đáng phải lo, phải bàn nữa nên những tin "ăn chơi nhảy múa" như thế giờ đều thành tin bài "vedette".

HOÀNH TRÁNG !

Không biết tự bao giờ hai từ “hoành tráng” từ lĩnh vực nghệ thuật, lĩnh vực của cái đẹp (cảnh tượng hoành tráng, sân khấu hoành tráng, bộ phim hay bộ sử thi hoành tráng, …) đã đi vào ngôn ngữ đời thường, kể cả ngôn ngữ nhậu nhẹt hôm nay. Nói nhậu “hoành tráng” tất nhiên là nói vui, nhưng không hẳn chỉ là vui. Nhậu hoành tráng cũng có nghĩa là thịt thà tôm cá phải ê hề, rượu bia phải chảy như suối, ăn không hết bỏ phí đầy bàn cũng chẳng sao. Thế mới hoành tráng! Thế mới là biết chơi. Thế mới không thua kém ai, không mất mặt. Đằng sau ước muốn hoành tráng có khi là sự hiếu khách nhưng cũng lắm khi là bệnh sĩ. Vì sĩ, người ta không ngại hoang phí dù sau đó có phải lấy chỗ này đắp chỗ kia.

Nhưng hoang phí trong mấy bữa nhậu dù sao cũng là chuyện nhỏ so với những thứ hoành tráng và hoang phí khác. Hoành tráng dường như đã trở thành một xu hướng không thể cưỡng nổi ở ta, trong mọi thứ, đặc biệt là trong xây dựng, trong kiến trúc. Phải chăng cũng vì bệnh sĩ, vì con gà tức nhau tiếng gáy? Nếu đúng vậy thì đây chính là vấn đề tâm lý dân tộc mà những nhà cổ xúy “bản sắc dân tộc” cần quan tâm. Ta thích cái gì cũng phải hoành tráng, phải to, phô trương về hình thức, nhưng đi vào nội dung, chi tiết, công năng, chất lượng, hiệu quả sử dụng thì cẩu thả, kém cỏi. Như một nghịch lý buồn cười: có nhiều trường học, nhiều trung tâm y tế mới xây hoành tráng ở địa phương này, địa phương khác trên đất nước này không có cả nhà vệ sinh cho học sinh, cho bệnh nhân. Như những khu đô thị tưởng như bê nguyên xi đâu đó từ bên trời Tây về đặt “hoành tráng” và hợm hĩnh giữa những thửa ruộng, những ao rau muống... Nhiều kiến trúc sư từng thấy xốn mắt trước “bầy ngựa đen trên bầu trời Thăng Long” ở một khu đô thị mới nằm ở cửa ngõ Hà Nội. Tôi cũng từng đi qua trung tâm Yên Bái, một thị xã vùng cao, và thấy ở đó những công thự như được bê nguyên xi từ một nước châu Âu mấy thế kỷ trước về cắm ở đây, chẳng ăn nhập gì với khung cảnh xung quanh. Hẳn những cơ quan, những vị lãnh đạo địa phương đã vô cùng mãn nguyện trước vẻ hoành tráng của những trụ sở cơ quan đó.

Và, không biết có nước nào như nước ta, lấy làm tự hào về thủ đô mình lớn …thứ 17 thế giới. Còn trong cái thủ đô lớn thứ 17 thế giới ấy người dân sống như thế nào, chất lượng sống ra sao, hạ tầng đô thị có tốt không, đi lại có thuận tiện không, cảnh quan môi trường có tốt cho cuộc sống cư dân hay không… dường như chẳng mấy ai quan tâm. Ở các nước, hình như người dân và lãnh đạo người ta chỉ tự hào về thành phố này thành phố nọ của họ đẹp, chưa từng thấy ai tự hào thành phố của họ to.

Bởi to chưa chắc đã đẹp. Trong xây dựng đô thị, thế giới đang đặt trọng tâm vào chất lượng sống hơn là vào diện tích, đô thị có thể nhỏ nhưng chất lượng sống phải cao. Chất lượng từ khâu quy hoạch không gian đến hạ tầng cơ sở, từ sự hợp lý, thuận tiện trong giao thông đi lại đến sự thoải mái trong cuộc sống của người dân; chất lượng từ cảnh quan môi trường đến tổ chức đời sống văn hóa… "Small is beautiful" – nhỏ là đẹp, chẳng phải ngẫu nhiên mà trên thế giới đã xuất hiện một trào lưu như vậy, cả trong xây dựng kiến trúc, cả trong thiết kế chế tạo các thiết bị, vật dụng, như ôtô con phải compact, vừa nhỏ gọn, ít choán chỗ đậu xe trong những đô thị ngày càng chật chội, vừa tiết kiệm nhiên liệu.

Phải mất nhiều năm thế giới mới nhận ra những vấn nạn của những siêu đô thị, những megacity. Thế giới đang từ bỏ bệnh đô thị to đầu, còn ta thì đang hăm hở lao vào, ôm lấy, tự hào. Thật buồn cười cho cái logic mà một vị lãnh đạo chính phủ đưa ra để thuyết phục Quốc hội thông qua chủ trương mở rộng Hà Nội, rằng thì là dân số Việt Nam đến năm ấy, năm ấy sẽ là từng ấy, từng ấy triệu dân, vì vậy thủ đô phải rộng chừng ấy, chừng ấy. Cứ theo logic đó thì Bắc Kinh và New Dehli sẽ phải là hai thủ đô lớn nhất thế giới vì dân số hai nước Trung Quốc và Ấn Độ vượt xa các nước còn lại. Bắc Kinh và New Dehli phải vượt gấp nhiều lần Tokyo hay Mexico City theo tỷ lệ so sánh dân số, mặc dù Tokyo và Mexico City đã là hai đại đô thị với bao nhiêu vấn nạn. “Xây dựng đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” không có nghĩa là xây dựng những đại đô thị; thành phố to đẹp hơn cũng không nhất thiết hàm ý phải lớn về diện tích mà vô hồn, mà không thân thiện với cư dân của nó.

Tất nhiên, có những cái cần to, như hệ thống xa lộ hoặc các trường đại học, những thứ thể hiện trình độ phát triển của một quốc gia. Nhưng đây lại là những thứ mà ở ta ít được quan tâm, hoặc có vẻ quan tâm nhưng biện pháp thực hiện lại chẳng tới đâu.

Trung Quốc lại cản trở Việt Nam hợp tác khai thác dầu

Hồi 2007 hãng BP của Anh cũng vì sức ép của TQ mà rút khỏi hợp đồng thăm dò dầu khí với VN trên vùng thềm lục địa VN ở Biển Đông. Lần này đến lượt ExxonMobil của Mỹ bị gây sức ép. Cơ sở đâu để TQ làm như vậy? Chính là dựa trên cái bản đồ Biển Đông mà họ vẽ ra với biên giới trên biển của họ như cái lưỡi bò liếm gần hết cả Biển Đông. Liệu ExxonMobil có dám hy sinh quyền lợi của họ ở thị trường TQ để hợp tác với VN ?
Xem bài trên BBC:

Cty Mỹ bị cảnh báo vì hợp tác với VN

Bắc Kinh yêu cầu công ty ExxonMobil rút khỏi thỏa thuận hợp tác thăm dò dầu khí với Việt Nam vì cho rằng dự án xâm phạm sự toàn vẹn lãnh thổ của Trung Quốc.

Tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng của Hong Kong dẫn các nguồn tin thân cận với công ty dầu khí Mỹ cho biết rằng các nhà ngoại giao Trung Quốc ở Washington nhiều lần lên tiếng phản đối với các lãnh đạo của ExxonMobil thời gian qua.

Họ cũng cảnh báo rằng các hoạt động kinh doanh của công ty dầu khí hàng đầu thế giới ở Trung Hoa đại lục có khả năng gặp rủi ro vì thỏa thuận này.

Một nguồn tin nói với tờ báo: “Nếu đó là vấn đề pháp lý đơn thuần, mọi chuyện sẽ dễ dàng, nhưng sự việc còn mang tính chính trị”.

“Quan ngại của Trung Quốc khiến tình hình trở nên phức tạp hơn đối với một công ty như Exxon. Trung Quốc đóng vai trò quan trọng trong ngành dầu mỏ quốc tế”.

Tập đoàn dầu khí Việt Nam, PetroVietnam và ExxonMobil đã đạt thỏa thuận sơ bộ về việc thăm dò ở vùng biển Đông ngoài khơi bờ biển miền nam và trung Việt Nam.

Tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng không nói rõ là hai bên ký thỏa thuận này khi nào.

Tuy nhiên, theo nhiều nguồn tin, ExxonMobil và PetroVietnam đã ký thỏa thuận khung về hợp tác tại khu vực biển Đông trong khuôn khổ chuyến đi của Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng tới Hoa Kỳ tháng trước.

‘Không thể phớt lờ’

Tờ báo của Hong Kong dẫn lời các nguồn tin giấu tên cho biết rằng ExxonMobil tự tin về chủ quyền của Việt Nam ở một số lô mà công ty này sẽ thăm dò, nhưng cũng đồng thời không thể phớt lờ cảnh báo của Bắc Kinh.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Dũng được trích lời nói rằng mọi hợp tác của Hà Nội với các đối tác dầu khí nước ngoài là quyền của Việt Nam.

Khu biển xung quanh quần đảo Trường Sa đang được sáu quốc gia tuyên bố chủ quyền.

Chính phủ Trung Quốc đã nhiều lần lên tiếng phản đối Việt Nam cho các đối tác nước ngoài khai thác dầu khí tại đây.

Tập đoàn BP của Anh đã quyết định thôi thăm dò tại thềm lục địa Việt Nam hồi tháng 6/2007 trước sức ép từ Bắc Kinh.

Giáo sư Carl Thayer, chuyên gia về Việt Nam tại Học viện Quốc phòng Úc châu, từng cho BBC biết rằng Trung Quốc đã vận động mạnh mẽ qua đại sứ quán tại nhiều nước phương Tây vốn có dự án dầu khí với Việt Nam nhằm buộc họ ngừng hợp tác với Hà Nội.

Theo các nhà quan sát, tranh chấp biển ở khu vực Trường Sa và Hoàng Sa khiến Bắc Kinh và Hà Nội ‘bằng mặt nhưng không bằng lòng’.

Địa chỉ trang web:
http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2008/07/080720_exxonmobil_warning.shtml
http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2008/07/080722_china_exxon.shtml
http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2008/07/080722_arthur_waldron_interview.shtml